Teknolojik gelişmelerin hızlanması, müşteri beklentilerinin değişmesi ve uluslararası rekabetin artması, şirketlerin yalnızca mevcut ürünleri üretmesini yeterli olmaktan çıkarmıştır. İşletmelerin rekabet güçlerini koruyabilmeleri için yeni ürünler geliştirmesi, üretim süreçlerini iyileştirmesi, maliyetleri azaltan teknik çözümler üretmesi ve teknolojik kabiliyetlerini sürekli geliştirmesi gerekmektedir. Ancak Ar-Ge projeleri; nitelikli personel, yazılım, makine, malzeme, test ve danışmanlık gibi önemli maliyetler oluşturabilir.
TÜBİTAK tarafından yürütülen 1501 Sanayi Ar-Ge Destek Programı ve 1507 KOBİ Ar-Ge Başlangıç Destek Programı, şirketlerin Ar-Ge ve yenilik çalışmalarından kaynaklanan mali yüklerini azaltmak amacıyla uygulanmaktadır. Programlar kapsamında desteklenmeye uygun bulunan proje giderlerinin yüzde 75’i geri ödemesiz hibe olarak karşılanabilir. Böylece işletmeler, teknolojik fikirlerini daha düşük finansal riskle geliştirme ve ticarileştirilebilir ürünlere dönüştürme fırsatı elde eder.
Her iki program tüm sektörlerden ve teknoloji alanlarından proje başvurularına açık olmakla birlikte, sunulan projenin gerçek anlamda Ar-Ge ve yenilik niteliği taşıması gerekir. Mevcut bir ürünün basit şekilde değiştirilmesi, rutin mühendislik çalışmaları, standart yazılım geliştirme faaliyetleri, seri üretim yatırımları veya hazır teknolojilerin doğrudan satın alınması tek başına Ar-Ge projesi olarak kabul edilmez. Projenin teknik belirsizlik içermesi, özgün bir çözüm geliştirmeyi hedeflemesi ve mevcut bilgi birikiminin ötesine geçen çalışmalar barındırması beklenir.
TÜBİTAK 1507 KOBİ Ar-Ge Başlangıç Destek Programı, özellikle Ar-Ge çalışmalarına yeni başlayan KOBİ’lerin proje esaslı çalışma kültürü kazanmasına yardımcı olur. Program, işletmelerin ilk beş projesinin desteklenmesine yönelik olarak kurgulanmıştır. En az iki projenin ortaklı gerçekleştirilmesine ilişkin şartlar programın uygulama esaslarına göre dikkate alınabilir. 1507 kapsamında bir projenin toplam bütçesi en fazla 3.500.000 TL olabilir ve destek süresi 18 ayı aşamaz.
1507 Programı; daha önce TÜBİTAK desteklerinden yararlanmamış, Ar-Ge süreçleri henüz kurumsallaşmamış veya ilk defa sistemli bir teknolojik geliştirme projesi yürütecek KOBİ’ler için uygun bir başlangıç noktasıdır. Sınırlı bütçe ve proje süresi, işletmelerin teknik ve mali raporlama süreçlerini daha yönetilebilir bir yapı içerisinde öğrenmesine yardımcı olur. Başarılı bir 1507 projesi, işletmenin ilerleyen dönemlerde daha kapsamlı Ar-Ge projelerine başvurması için önemli bir referans oluşturabilir.
TÜBİTAK 1501 Sanayi Ar-Ge Destek Programı ise daha yüksek bütçeli, kapsamlı ve sanayi ölçeğinde etki oluşturması beklenen projelere yöneliktir. Program kapsamında bir projenin toplam bütçesi 20 milyon TL’ye kadar çıkabilir. Proje destek süresi normal şartlarda en fazla 24 ay olmakla birlikte, gerekli koşulların sağlanması durumunda 36 aya kadar uzatılabilir.
1501 Programı, Ar-Ge konusunda belirli bir deneyim ve kurumsal kapasite kazanmış işletmeler açısından daha uygundur. Teknik altyapısı gelişmiş, yetkin proje ekibine sahip, ticarileşme hedefi açık ve daha uzun süreli geliştirme faaliyetleri planlayan şirketler bu programdan yararlanabilir. Programda 1507’de olduğu gibi ilk beş projeyle sınırlı bir destek yaklaşımı bulunmadığından işletmeler farklı dönemlerde birden fazla Ar-Ge projesi sunabilir.
TÜBİTAK 1501 ve 1507 programlarına Türkiye’de yerleşik sermaye şirketleri başvurabilir. Limited ve anonim şirket statüsündeki işletmeler başvuru yapabilirken şahıs şirketleri, adi ortaklıklar, vakıflar, dernekler, kooperatifler ve yurt dışı merkezli işletmelerin Türkiye şubeleri genel olarak programların kapsamı dışında kalmaktadır. 1507 Programı yalnızca KOBİ ölçeğindeki işletmelere yönelikken 1501 Programına uygun şartları karşılayan daha büyük sanayi kuruluşları da başvurabilir.
Programlar kapsamında projenin Ar-Ge faaliyetleriyle doğrudan ilişkili olan personel giderleri desteklenebilir. Projede görev alan araştırmacıların, mühendislerin, yazılımcıların, teknisyenlerin ve diğer teknik personelin çalışma süreleri dikkate alınarak maliyet hesaplaması yapılır. Personelin projedeki görevlerinin, yetkinliklerinin ve ayıracağı çalışma süresinin proje planında açıkça belirtilmesi gerekir.
Proje kapsamında kullanılacak alet, teçhizat, yazılım ve yayın giderleri de belirli şartlarla desteklenebilir. Ancak alınacak makine veya ekipmanın yalnızca üretim kapasitesini artırmaya yönelik olmaması, projenin araştırma ve geliştirme faaliyetleri için gerekli olması beklenir. Cihazın proje sonrasında da kullanılabilecek olması durumunda destek hesabında ekonomik ömür veya proje kullanım oranı gibi unsurlar dikkate alınabilir.
Prototip üretimi, deneme çalışmaları ve teknik doğrulamalar için gerekli olan ham madde, yarı mamul, elektronik bileşen, kimyasal, sarf malzemesi ve benzeri giderler proje bütçesine eklenebilir. Kullanılacak malzemelerin miktarı, teknik gerekliliği ve proje faaliyetleriyle ilişkisi ayrıntılı biçimde açıklanmalıdır. Seri üretim amacıyla gerçekleştirilecek yüksek miktarlı malzeme alımları ise destek kapsamına alınmaz.
Şirketin kendi bünyesinde gerçekleştiremediği test, analiz, tasarım, mühendislik, yazılım, laboratuvar ve uzmanlık çalışmalarına ilişkin danışmanlık ve hizmet alımı giderleri de desteklenebilir. Üniversitelere, araştırma merkezlerine veya Ar-Ge kuruluşlarına yaptırılan çalışmalar proje bütçesinde gösterilebilir. Hizmet alımının kapsamı, teknik çıktıları ve projeye sağlayacağı katkı başvuru dosyasında somut biçimde açıklanmalıdır.
Proje faaliyetleriyle doğrudan ilişkili seyahat giderleri de belirlenen koşullarla destek kapsamına alınabilir. Teknik toplantılar, saha çalışmaları, test süreçleri veya proje ortaklarıyla yürütülecek faaliyetler için gerçekleştirilen seyahatlerin proje hedefleriyle bağlantılı olması gerekir.
TÜBİTAK, dönemsel olarak öncelikli Ar-Ge ve yenilik konu başlıkları yayımlamaktadır. Yapay zekâ, büyük veri, bulut bilişim, siber güvenlik, haberleşme teknolojileri, yarı iletkenler, mikroelektronik ve dijital oyun teknolojileri dijital dönüşüm alanında öne çıkan konular arasındadır. Yeşil büyüme kapsamında demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, kimya ve plastik sektörlerindeki çevreci dönüşüm projeleri öncelikli kabul edilebilir.
Tıbbi cihazlar, immünolojik ürünler, kişiselleştirilmiş tıp, motor teknolojileri, ileri malzemeler, otomotiv, akıllı ulaşım, akıllı tarım, gıda teknolojileri ve teknik tekstil projeleri de stratejik alanlar arasında değerlendirilebilir. Deprem araştırmaları, meteorolojik afetler ve yangın yönetimine yönelik teknolojiler ise afet yönetimi başlığı altında önceliklendirilebilir. Öncelikli alanlarla somut ve teknik bağlantı kuran projeler değerlendirme aşamasında ek puan avantajı elde edebilir.
Proje önerileri üç temel boyut üzerinden değerlendirilir. İlk boyutta projenin endüstriyel Ar-Ge içeriği, teknoloji düzeyi ve yenilikçi yönü incelenir. Projenin mevcut çözümlerden nasıl ayrıştığı, hangi teknik belirsizlikleri barındırdığı ve şirketin hangi yeni bilgi veya kabiliyeti kazanacağı değerlendirilir.
İkinci boyutta proje planının ve kuruluş altyapısının projeyi gerçekleştirmek için uygun olup olmadığı analiz edilir. İş paketleri, zaman planı, bütçe, proje ekibi, teknik altyapı ve risk yönetimi bu aşamada önem taşır. Hedeflerle faaliyetler arasında tutarlılık bulunması ve projenin gerçekçi bir planla hazırlanması gerekir.
Üçüncü boyutta proje çıktılarının ekonomik yarara ve ulusal kazanıma dönüşme potansiyeli değerlendirilir. Geliştirilecek ürünün ticarileşme ihtimali, hedef pazarı, ithalatı azaltma veya ihracatı artırma etkisi, oluşturacağı istihdam ve şirkete kazandıracağı teknolojik yetkinlik dikkate alınır.
Başvuru süreci kuruluş bazlı ön kayıt işlemiyle başlar. Şirketin PRODİS üzerindeki ön kayıt işlemleri tamamlandıktan sonra çağrı döneminde proje önerisi hazırlanır. Teknik içerik, iş paketleri, bütçe, personel planı, riskler ve ticarileşme yaklaşımı sistem üzerinden girilir. Başvuru, gerekli elektronik imza işlemlerinin tamamlanmasının ardından TÜBİTAK’a sunulur.
Başvurunun ardından proje uzmanlar ve hakemler tarafından teknik ve idari açıdan incelenir. Hakemler şirketin proje ekibiyle çevrim içi veya yerinde görüşme gerçekleştirebilir. Bu görüşmelerde projenin Ar-Ge niteliği, teknik yaklaşımı, ekip yetkinliği, altyapı yeterliliği ve ekonomik potansiyeli değerlendirilir.
Desteklenmesine karar verilen projeler altı aylık dönemler hâlinde yürütülür. Her dönemin sonunda teknik ilerlemeyi ve gerçekleşen harcamaları gösteren Ar-Ge Yardımı İstek Formu hazırlanır. Teknik raporlar, mali belgeler ve proje çıktıları TÜBİTAK tarafından görevlendirilen izleyiciler ve mali uzmanlar tarafından incelenir. Uygun bulunan giderlere ilişkin destek ödemeleri firmaya gerçekleştirilir.
TÜBİTAK 1501 ve 1507 kapsamında sağlanan destekler geri ödemesiz hibe niteliğindedir. Projenin teknik hedeflerinin tamamına ulaşılamaması, kasıt veya ağır ihmal bulunmadığı sürece ödenen desteklerin otomatik olarak geri istenmesi anlamına gelmez. Ancak şirketin yanıltıcı belge sunması, harcamaları amacı dışında kullanması veya yükümlülüklerini kasıtlı biçimde ihlal etmesi durumunda destek tutarlarının geri tahsil edilmesi mümkündür.
Teşvik Akademi olarak proje fikrinizin 1501 veya 1507 programlarından hangisine daha uygun olduğunu değerlendiriyor, Ar-Ge niteliğinin güçlendirilmesine yardımcı oluyor ve proje dosyasını TÜBİTAK’ın değerlendirme yaklaşımına göre yapılandırıyoruz. Teknik hedeflerin belirlenmesi, iş paketlerinin hazırlanması, bütçenin oluşturulması, personel planlaması ve ticarileşme stratejisinin geliştirilmesi aşamalarında işletmenize profesyonel destek sunuyoruz.
Danışmanlık hizmetimiz yalnızca başvurunun hazırlanmasıyla sınırlı değildir. Hakem görüşmelerine hazırlık, dönemsel teknik ve mali raporların oluşturulması, giderlerin uygunluk kontrolü, izleyici süreçlerinin takibi ve proje sonuçlandırma işlemlerinde de işletmelere rehberlik ediyoruz. Doğru program seçimi, güçlü teknik kurgu ve düzenli süreç yönetimiyle Ar-Ge fikrinizin desteklenebilir, uygulanabilir ve ekonomik değere dönüşebilir bir projeye dönüştürülmesini sağlıyoruz.
