İklim değişikliği, doğal kaynakların azalması, enerji maliyetlerinin yükselmesi ve uluslararası pazarlarda çevresel standartların giderek önem kazanması, imalat sanayisi işletmelerini daha sürdürülebilir üretim modellerine yöneltmektedir. Günümüzde şirketlerin yalnızca kaliteli ve uygun maliyetli ürün üretmesi yeterli değildir. Üretim süreçlerinde kullanılan enerji, su ve ham madde miktarı ile oluşan atıkların ve sera gazı emisyonlarının da kontrol altına alınması gerekmektedir.
Yeşil Dönüşüm Programı, mevcut üretim tesislerinin çevresel performansını iyileştirmek ve sanayi işletmelerinin düşük karbonlu üretim modeline geçişini hızlandırmak amacıyla uygulanmaktadır. Program, yeni bir fabrika kurulmasından çok mevcut tesislerde gerçekleştirilecek iyileştirme yatırımlarına odaklanmaktadır. Üretim hatları, yardımcı işletmeler, enerji sistemleri, su kullanımı, atık yönetimi ve çevresel performansın ölçülmesine yönelik altyapılar program kapsamında ele alınabilir.
Programın temel hedeflerinden biri enerji verimliliğinin artırılmasıdır. Üretimde kullanılan makinelerin daha verimli modellerle değiştirilmesi, enerji kayıplarının azaltılması, atık ısının geri kazanılması, elektrik tüketiminin dijital sistemlerle izlenmesi ve üretim birimi başına kullanılan enerji miktarının düşürülmesi bu kapsamdaki uygulamalara örnek gösterilebilir. Yapılacak yatırımın mevcut tüketim değerlerine göre ölçülebilir bir iyileşme sağlaması beklenmektedir.
Su verimliliği de Yeşil Dönüşüm Programının önemli başlıklarından biridir. Üretim süreçlerinde kullanılan suyun azaltılması, proses suyunun yeniden kullanılması, kapalı devre sistemlerin kurulması, su kaçaklarının önlenmesi, atık suyun geri kazanılması ve üretim birimi başına düşen su tüketiminin azaltılması amacıyla yapılacak yatırımlar program kapsamında değerlendirilebilir.
Sera gazı emisyonlarının azaltılmasına yönelik projeler de desteklenebilecek dönüşüm alanları arasında yer almaktadır. Daha düşük enerji tüketen üretim teknolojilerine geçilmesi, fosil yakıt kullanımının azaltılması, yenilenebilir enerji kaynaklarının üretim sistemlerine entegre edilmesi ve karbon yoğun süreçlerin iyileştirilmesi, işletmenin çevresel performansını geliştirebilir.
Atık miktarının azaltılması ve döngüsel ekonomiye geçiş, programın diğer temel hedefleri arasındadır. Üretim sırasında ortaya çıkan atıkların kaynağında azaltılması, yeniden kullanılması, başka üretim süreçlerinde ham madde olarak değerlendirilmesi veya geri dönüşüme yönlendirilmesi amacıyla yapılacak yatırımlar destek kapsamına alınabilir. Böylece işletmenin hem çevresel etkisi hem de ham madde maliyetleri azaltılabilir.
Yeşil Dönüşüm Programına Türkiye’de kurulmuş sermaye şirketleri başvurabilir. Program, imalat sanayisinde faaliyet gösteren KOBİ’ler ile büyük ölçekli işletmelere açıktır. Başvuru yapacak şirketin mevcut durumda faaliyet gösteren bir üretim tesisine sahip olması ve bu tesiste çevresel performansı geliştirecek bir yatırım planlaması gerekir.
Program kapsamında desteklenecek projelerin en az beş yıllık bir Yeşil Dönüşüm Yol Haritasına dayanması beklenmektedir. Bu yol haritasında işletmenin mevcut çevresel performansı, enerji ve su tüketimi, atık miktarı, sera gazı emisyonları ve diğer kaynak kullanımı verileri ortaya konulmalıdır. Daha sonra şirketin ulaşmak istediği hedefler, gerçekleştirilecek yatırımlar ve ölçüm yöntemleri ayrıntılı biçimde açıklanmalıdır.
Yol Haritası Raporu, doğrudan yatırımcı şirket tarafından hazırlanabileceği gibi şirketin belirleyeceği kişi veya kuruluşlardan danışmanlık alınarak da oluşturulabilir. İşletme kendi bünyesinde bir Yeşil Dönüşüm Ekibi kurabilir veya teknik, mali ve çevresel konularda deneyimli danışmanlarla çalışabilir. Raporun yalnızca genel hedeflerden oluşmaması, somut veriler ve uygulanabilir yatırımlar içermesi önemlidir.
Program kapsamında makine, teçhizat, yazılım, teknoloji ve donanım alımları desteklenebilecek yatırım kalemleri arasındadır. Yeni alınacak makine ve sistemlerin mevcut üretim yapısında enerji, su, ham madde veya atık verimliliği sağlaması beklenir. Yalnızca kapasite artırmaya yönelik ve çevresel performansa katkısı bulunmayan yatırımlar programın temel amacıyla uyumlu kabul edilmeyebilir.
Yeşil dönüşüm uygulamalarının gerçekleştirilebilmesi için gerekli bina ve inşaat harcamaları da yatırım projesine dâhil edilebilir. Makine yerleşimi, teknik altyapı, geri kazanım sistemleri, enerji üniteleri, atık yönetimi alanları ve benzeri çalışmalar için gerekli inşaat giderleri, proje ile doğrudan ilişkili olması şartıyla değerlendirilebilir.
Ölçüm, doğrulama, etüt, test ve belgelendirme hizmetleri de desteklenebilecek kalemler arasında bulunmaktadır. Yeşil dönüşüm projelerinde başarı, yatırım öncesi ve yatırım sonrası değerlerin karşılaştırılmasıyla ölçüldüğünden güvenilir veri toplama altyapısı büyük önem taşır. Enerji analizleri, su tüketim ölçümleri, emisyon hesaplamaları, atık analizleri ve performans doğrulama çalışmaları proje kapsamına alınabilir.
Kaynak verimliliği ve çevresel sürdürülebilirlik alanlarında alınacak danışmanlık hizmetleri de program kapsamında değerlendirilebilir. Teknik fizibilite, çevresel etki analizi, ölçüm yöntemi belirleme, süreç optimizasyonu, karbon yönetimi ve döngüsel ekonomi uygulamaları gibi alanlarda profesyonel destek alınabilir.
Program kapsamında destek kararı verilen projeler için yatırımın niteliğine göre Öncelikli Yatırımlar Teşvik Sistemi veya Stratejik Hamle Programı çerçevesinde Yatırım Teşvik Belgesi düzenlenmektedir. Belge üzerinde tanımlanan destekler, yatırımın büyüklüğüne, faaliyet alanına ve proje yapısına göre değişiklik gösterebilir.
KDV istisnası sayesinde yatırım teşvik belgesinin onaylı listelerinde yer alan uygun makine, teçhizat, yazılım ve diğer yatırım malları KDV ödenmeden satın alınabilir. Bu uygulama, özellikle yüksek tutarlı makine yatırımlarında şirketin finansman ihtiyacını ve nakit yükünü önemli ölçüde azaltabilir.
İthal makine ve teçhizat yatırımlarında, ilgili ürünün mevzuata uygun olması hâlinde gümrük vergisi muafiyetinden yararlanılabilir. Makinenin GTİP kodunun, teknik özelliklerinin ve ithalat koşullarının yatırım öncesinde kontrol edilmesi gerekir.
Vergi indirimi desteği, yatırımcının belirlenen yatırıma katkı tutarına ulaşıncaya kadar daha düşük kurumlar veya gelir vergisi ödemesini sağlar. SGK primi desteği ise yatırım sonucunda oluşturulan yeni istihdam için belirli sürelerle sigorta primi avantajı sunabilir.
Faiz veya kâr payı desteği, yatırım teşvik belgesi kapsamında kullanılacak uygun yatırım kredilerinin finansman maliyetini azaltmayı amaçlar. Projenin ilgili destek sistemi kapsamında değerlendirilmesi durumunda, kredi faizinin veya kâr payının belirli bir kısmı kamu tarafından karşılanabilir.
Stratejik Hamle Programı kapsamında değerlendirilen uygun projelerde makine ve teçhizat desteğinden de yararlanılması mümkün olabilir. Bu destek, belirlenen şartları karşılayan makine ve ekipman giderlerinin bir bölümünün nakden ve geri ödemesiz olarak karşılanmasını sağlayabilir.
Programdan yararlanabilmek için yatırımın belirlenen asgari yatırım tutarlarını karşılaması gerekir. Paylaşılan bilgilere göre Öncelikli Yatırımlar Teşvik Sistemi kapsamında birinci ve ikinci bölgelerde gerçekleştirilecek projelerin en az 15.100.000 TL, üçüncü, dördüncü, beşinci ve altıncı bölgelerdeki projelerin ise en az 7.500.000 TL yatırım tutarına sahip olması gerekmektedir. Stratejik Hamle Programı kapsamındaki projelerde asgari yatırım tutarı 62.700.000 TL olarak belirtilmiştir.
Başvuru süreci Yeşil Dönüşüm Yol Haritası Raporunun hazırlanmasıyla başlar. İşletmenin mevcut performansı analiz edilerek enerji, su, ham madde, atık, emisyon veya diğer çevresel göstergeler belirlenir. Her gösterge için mevcut değer, hedeflenen iyileşme ve ölçüm yöntemi açık biçimde ortaya konulur.
Performans göstergelerinin belirlenmesinin ardından hedeflere ulaşılmasını sağlayacak yeşil dönüşüm uygulamaları planlanır. Alınacak makineler, kurulacak sistemler, yapılacak teknik iyileştirmeler ve ihtiyaç duyulan hizmetler ayrıntılı bir yatırım planına dönüştürülür. Proje bütçesinde yer alacak her harcamanın belirlenen çevresel hedeflerle ilişkisi gösterilmelidir.
Başvurular çevrim içi sistem üzerinden gerçekleştirilir. Başvuru dosyasında şirket bilgileri, mevcut tesisin durumu, beş yıllık yol haritası, performans göstergeleri, yatırım kalemleri, bütçe, teknik açıklamalar ve gerekli belgeler sunulur. İnceleme sırasında ilave bilgi veya belge talep edilmesi mümkündür.
Program kapsamında belirlenen her bir performans göstergesinde en az yüzde 75 başarı sağlanması zorunludur. Başarı oranı, başvuru sırasında beyan edilen mevcut durum değerleriyle yatırım tamamlandıktan sonra elde edilen sonuçların karşılaştırılması yoluyla hesaplanır. Bu nedenle başlangıç verilerinin güvenilir, ölçülebilir ve doğrulanabilir olması büyük önem taşır.
Hedeflenen başarı seviyesine ulaşamayan projeler başarısız kabul edilebilir ve işletmenin Yeşil Dönüşüm Merkezi unvanı geri alınabilir. Aynı içerikteki projeyle belirli bir süre yeniden başvuru yapılamaması da söz konusu olabilir. Bununla birlikte başarısız olan proje tamamen destek sistemi dışında bırakılmayabilir. Bakanlık, yatırımın niteliğine uygun farklı bir teşvik programı belirleyebilir.
Yeşil Dönüşüm Programı, işletmelere yalnızca teşvik avantajı sağlamaz. Enerji, su ve ham madde tüketiminin azaltılması üretim maliyetlerinin düşmesine yardımcı olabilir. Atıkların azaltılması ve yeniden değerlendirilmesi, kaynak kullanımını iyileştirebilir. Çevresel verilerin ölçülmesi ve raporlanması ise uluslararası müşteriler, finans kuruluşları ve yatırımcılar nezdinde şirketin güvenilirliğini güçlendirebilir.
Teşvik Akademi olarak işletmenizin Yeşil Dönüşüm Programına uygunluğunu değerlendiriyor, mevcut üretim yapısını ve çevresel performansını analiz ediyoruz. Yatırım konusu, asgari yatırım tutarı, destek modeli ve yararlanılabilecek teşvik unsurları açısından şirkete özel bir yol haritası oluşturuyoruz.
Beş yıllık Yeşil Dönüşüm Yol Haritası Raporunun hazırlanması, mevcut durum verilerinin belirlenmesi, performans göstergelerinin oluşturulması, yatırım kalemlerinin planlanması ve proje bütçesinin hazırlanması süreçlerinde profesyonel danışmanlık sağlıyoruz.
Çevrim içi başvurunun gerçekleştirilmesi, Bakanlık tarafından talep edilen ek belgelerin hazırlanması, proje uygulama sürecinin takip edilmesi ve yatırım teşvik belgesine ilişkin işlemlerin yürütülmesi aşamalarında işletmenize rehberlik ediyoruz. Yatırım tamamlandıktan sonra performans göstergelerinin ölçülmesi ve hedeflerin doğrulanması süreçlerini de yakından takip ediyoruz.
Yeşil dönüşüm, sanayi işletmeleri açısından yalnızca çevresel bir zorunluluk değil, uzun vadeli rekabet gücünü artıran stratejik bir yatırım alanıdır. Teşvik Akademi’nin uzman danışmanlığıyla projenizi ölçülebilir hedeflere dayalı şekilde hazırlayabilir, yatırımınızı doğru destek sistemi içerisinde yapılandırabilir ve Yeşil Dönüşüm Programının sunduğu teşviklerden daha etkin biçimde yararlanabilirsiniz.
