Türkiye’nin 2026-2030 dönemini kapsayan Yapay Zekâ Eylem Planı; insan kaynağından veri merkezlerine, yapay zekâ fonlarından robotik teknolojilere kadar geniş kapsamlı hedefler ortaya koydu. Plan kapsamında 1 trilyon lirayı aşan ekonomik değer oluşturulması, 10 milyar dolarlık özel sektör yatırımının harekete geçirilmesi ve Türkiye’nin bölgesel bir yapay zekâ merkezi hâline gelmesi amaçlanıyor.
Türkiye, yapay zekâ alanındaki 2026-2030 yol haritasını “Fark Et, İstifade Et, Üret ve Yönet” başlıklarından oluşan dört temel eksen üzerine kurdu. Toplam 16 öncelikli eylemin yer aldığı planda enerji, hesaplama donanımı, altyapı, veri, yapay zekâ modelleri ve uygulamalar bütüncül bir yapıda ele alınıyor.
Planın en dikkat çekici başlıklarından biri ekonomik büyüklük hedefi oldu. Kamu kaynakları ile özel sektör yatırımlarının ortak hedefler doğrultusunda harekete geçirilmesiyle 1 trilyon lirayı aşan ekonomik değer oluşturulması öngörülüyor.
10 bin ileri düzey uzman, 100 bin yapay zekâ profesyoneli
Türkiye’nin yapay zekâ alanındaki insan kaynağını geliştirmek amacıyla kapsamlı eğitim programları uygulanacak.
Plan doğrultusunda 10 bin ileri düzey yapay zekâ uzmanı ile farklı sektörlerde yapay zekâ çözümlerini kullanabilecek ve iş süreçlerine entegre edebilecek 100 bin yapay zekâ uygulama profesyoneli yetiştirilmesi hedefleniyor.
2027 sonuna kadar en az 50 üniversitede temel yapay zekâ derslerinin devreye alınması da hedefler arasında bulunuyor. Bunun yanında yapay zekâ ve otomasyondan etkilenebilecek çalışanlara yönelik mesleki dönüşüm programları oluşturulacak. Plan döneminin sonuna kadar en az 1 milyon çalışanın mesleki dönüşüm değerlendirmesinden geçirilmesi öngörülüyor.
Yapay zekâ eğitimi 81 ile yayılacak
Vatandaşlara yönelik Ulusal Yapay Zekâ Okuryazarlığı ve Güvenli Kullanım Programı da planın önemli başlıklarından biri olacak.
e-Devlet ile entegre edilmesi planlanan değerlendirme sistemi sayesinde vatandaşlar kendi yapay zekâ okuryazarlık seviyelerini ölçebilecek ve seviyelerine uygun eğitimlere yönlendirilebilecek.
Programın ilk 12 ayında en az 1,5 milyon, 24 ay sonunda ise toplam 5 milyon vatandaşın eğitimleri tamamlaması hedefleniyor. Yapay zekâ okuryazarlığı atölyeleri 81 ilde düzenlenecek ve ilk altı ay içerisinde en az 1.000 eğitici yetiştirilecek.
Veri merkezi kapasitesinde 1 GW hedefi
Türkiye’nin yapay zekâ altyapısının güçlendirilmesi amacıyla yeni bir ulusal hesaplama omurgası oluşturulacak.
Planda 1 GW yapay zekâ ve veri merkezi kurulu gücüne ulaşılması ve bu altyapının geliştirilmesi için ağırlıklı olarak özel sektör kaynaklı en az 10 milyar dolarlık yatırımın mobilize edilmesi hedefleniyor.
Veri merkezlerinin enerji ihtiyacında düşük karbonlu kaynakların kullanılması da stratejinin temel unsurlarından biri olarak öne çıkıyor.
Araştırmacı ve girişimcilere milyonlarca GPU-saat
“Herkes için GPU” programıyla üniversitelerin, araştırmacıların, teknoloji girişimlerinin ve KOBİ’lerin yüksek maliyetli hesaplama altyapısına daha kolay erişmesi amaçlanıyor.
İlk aşamada en az beş akredite yerli veri merkeziyle anlaşma yapılarak yıllık en az 2 milyon GPU-saat kapasitesinin araştırmacı, girişim ve KOBİ’lere tahsis edilmesi planlanıyor. Bu kapasitenin 2028 sonuna kadar yıllık en az 20 milyon GPU-saate yükseltilmesi hedefleniyor.
Yapay zekâ için 25 milyar TL’lik iki fon
Türkiye’de yapay zekâ araştırmalarından şirketlerin büyüme aşamasına kadar kesintisiz bir finansman mekanizması kurulması planlanıyor.
Buna göre temel ve uygulamalı araştırmalar için en az 10 milyar TL büyüklüğünde Ulusal Yapay Zekâ Araştırma Fonu oluşturulacak. Ölçeklenme aşamasına gelen girişimler için ise 15 milyar TL büyüklüğünde Yapay Zekâ Büyüme Fonu devreye alınacak.
Büyüme Fonu aracılığıyla en az 20 yapay zekâ girişiminin Seri A/B veya ölçeklenme yatırımlarına katkı sağlanması hedeflenirken, kullanılan her bir birim kamu kaynağına karşılık en az iki birim özel sermayenin harekete geçirilmesi amaçlanıyor.
Yapay Zekâ Büyüme Bölgeleri kurulacak
Plan kapsamında özel olarak tasarlanmış Yapay Zekâ Büyüme Bölgeleri de kurulacak.
2028 sonuna kadar en az beş Yapay Zekâ Büyüme Bölgesi’nin ilan edilmesi, bunlardan en az üçünün faaliyete geçirilmesi hedefleniyor. Ayrıca en az üç Bölgesel Mükemmeliyet Merkezi ve altı erişim noktasının kurulması öngörülüyor.
Bu merkezlerle girişimlere, KOBİ’lere ve araştırmacılara altyapı, hesaplama kapasitesi ve hızlı prototipleme imkânları sağlanması planlanıyor.
Türkçe yapay zekâ modelleri dünya pazarına açılacak
Türkiye’nin sağlık, tarım, enerji, afet yönetimi, yeni malzemeler ve benzeri alanlarda sahip olduğu sektörel verilerin yerli yapay zekâ modellerine dönüştürülmesi hedefleniyor.
Türkçe büyük dil modeli çalışmalarının da sürdürülmesi öngörülürken geliştirilen modeller için bir “ihraca hazır paket” oluşturulacak.
2028 sonuna kadar en az 10 lisanslama veya ortak geliştirme anlaşması, üç öncelikli uluslararası pazarda aktif ortaklık ve yurt dışında en az 25 kurumsal yapay zekâ konuşlandırması hedefleniyor. Model ihracatından en az 100 milyon TL gelir elde edilmesi de plandaki hedefler arasında yer alıyor.
Robotik ve otonom sistemlere özel program
Türkiye’nin savunma sanayii, otomotiv ve makine imalatındaki üretim deneyiminin fiziksel yapay zekâ ve robotik alanına aktarılması planlanıyor.
Akıllı fabrikalar, tarım robotları, sağlık destek robotları, afet ve arama-kurtarma sistemleri, otonom araçlar ve insansı robotlar öncelikli çalışma alanları arasında bulunuyor.
2027 sonuna kadar en az üç öncelikli alanda fiziksel yapay zekâ pilotlarının başlatılması, iki üniversite-sanayi ortak robotik merkezinin faaliyete geçirilmesi ve en az üç test sahasının kurulması öngörülüyor. 2030’a kadar ise fiziksel yapay zekâ ve robotik alanında en az beş ihracat veya ortak geliştirme anlaşmasının imzalanması hedefleniyor.
Yapay zekâ için yeni yönetim modeli
Planın uygulanmasını takip etmek üzere Ulusal Yapay Zekâ Kurulu oluşturulacak. Kurulun Cumhurbaşkanı başkanlığında ilgili bakanlıklar ve kurumların katılımıyla çalışması öngörülüyor.
Etik konular için Ulusal Yapay Zekâ Etik Kurulu görev yaparken teknik güvenlik değerlendirmelerinde Siber Güvenlik Başkanlığı ve TÜBİTAK Yapay Zekâ Enstitüsü rol üstlenecek.
Ayrıca kurulacak Ulusal Yapay Zekâ İlerleme ve Şeffaflık Portali üzerinden eylemlerin takvimi, bütçesi, hedefleri ve gerçekleşme düzeyleri kamuoyunun takibine açılacak.
Türkiye bölgesel yapay zekâ merkezi olmak istiyor
Plan yalnızca iç pazarı değil Türkiye’nin yakın coğrafyadaki rolünü de kapsıyor. Türk Devletleri Teşkilatı başta olmak üzere bölgesel ortaklarla yapay zekâ altyapısı, veri merkezi yatırımları, hesaplama kapasitesi ve ortak model geliştirme çalışmaları yürütülmesi öngörülüyor.
Türk dillerini kapsayan ortak büyük dil modeli geliştirilmesi de planın bölgesel hedefleri arasında bulunuyor.
Türkiye’nin 2026-2030 Yapay Zekâ Eylem Planı; eğitimden enerjiye, veri merkezlerinden girişim finansmanına, robotikten kamu hizmetlerine kadar geniş bir dönüşüm programı ortaya koyuyor. Planın temel hedefi ise Türkiye’yi yapay zekâyı yalnızca kullanan değil, geliştiren, üreten, ihraç eden ve bölgesel ölçekte yön veren ülkelerden biri hâline getirmek.
Kaynak: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
